BIEGŁY SĄDOWY - SPECJALISTA
rybactwo śródlądowe, ochrona środowiska, gospodarka wodna
mgr inż . Kazimierz Ostrowski
Blog

Noc Kupały

2014-06-02 13:58:04, komentarzy: 1

 

„Dzień Kupały – najdłuższy w roku, noc Kupały – najkrótsza, były jednym ciągiem wesela, śpiewu, skoków i obrzędów.”
Józef Ignacy Kraszewski „Stara baśń”



 

Święto Kupały (lit. - Joninės, Rasos)


 

Święto Kupały było obchodzone w całym pogańskim świecie, dziś raczej zapomniane w większości państw, na Litwie zaś cieszy się wielką popularnością i w XXI wieku. Od 2003 roku Litwini na św. Jana mają nawet wolny od pracy dzień, gdyż w Noc Świętojańską cała Litwa jest w plenerze, na leśnych polanach, wzgórzach są rozpalane ogniska; tańce, śpiewy i zabawy trwają aż do świtu.


 

,,Tradycja Nocy Świętojańskiej wywodzi się z czasów pogańskich. Święto ma przede wszystkim ogromny związek z naturą, ze zjawiskami zachodzącymi w przyrodzie, między innymi z letnim przesileniem słońca. Poza tym od zawsze było owiane tajemnicą” – mówi zw.lt etnograf Janina Norkūnienė.

 

Suwalszczyzna, region pogranicza polsko-litewsko-białoruskiego, w noc przesilenia też się bawi.

 

Noc Świętojańska (w obrzędach litewskich znane jako Święto Rosy), to oryginalne święto obrzędowe, co roku odbywa się na jeziorem Sejwy “U Albina” w sobotę, poprzedzającą dzień 24 czerwca. Już kilkanaście lat młodzieżowa grupa folklorystyczna z Puńska stara się obchodzić to święto według starodawnych tradycji. Części składowe obrzędu to: rytualne wejście przez bramę; plecenie wianków, zbieranie ziół; wróżenie z wianków i ziół – pieśni, zabawy; pokłon drzewom i zbożu; pożegnanie Słońca; zapalenie ognia obrzędowego; zapalenie ogniska; puszczanie wianków na wodzie; pieśni, tańce przy ognisku; szukanie kwiatu paproci; spotkanie wschodzącego Słońca. W obrzędach biorą udział nie tylko dzieci i młodzież szkolna, ale również tajemnicze wróżki i czarownice. W czasie imprezy grają i śpiewają miejscowe zespoły folklorystyczne oraz gościnnie – zespół folklorystyczny z Litwy.




 

Wbrew potocznym opiniom Noc Kupały* nie jest tym samym, co Noc Świętojańska. Ta pierwsza jest pogańskim świętem obchodzonym w noc z 21 na 22 czerwca, Noc Świętojańska, ustanowiona przez Kościół Katolicki, by wyplenić pogańskie zwyczaje, przypada dwa dni później.

Noc Kupały zwana jest też nocą kupalną, kupalnocką, kupałą, sobótką lub sobótkami; jest to słowiańskie, pogańskie święto związane z letnim przesileniem Słońca, obchodzone w najkrótszą noc w roku, czyli zwykle z 21 na 22 czerwca. To święto ognia, wody, słońca i księżyca, urodzaju, płodności, radości i miłości, powszechnie obchodzone na obszarach zamieszkiwanych przez ludy słowiańskie, ale również w podobnym charakterze na obszarach zamieszkiwanych przez ludy bałtyckie, germańskie i celtyckie, a także przez część narodów wywodzących się z ludów ugrofińskich, np. Finów (w Finlandii jest jednym z najważniejszych świąt w kalendarzu) i Estończyków.

 

 Noc sobótkowa była również nocą łączenia się w pary. Owej nocy przyzwalano im nawet na wspólne oddalenie się od zbiorowiska i samotny spacer po lesie. Nie jest też tajemnicą, że był to często czas... wolnego seksu.

Według tradycji, przy okazji rzeczonego spaceru młode dziewczęta i młodzi chłopcy poszukiwali na mokradłach legendarnego kwiatu paproci, wróżącego pomyślny los.



 

Istnienie bóstwa o imieniu Kupała nie jest potwierdzone źródłowo, zaś sama nazwa święta wywodzi się z indoeuropejskiego pierwiastka kump, oznaczającego grupę, gromadę, zbiorowość, z którego wywodzą się słowa takie jak kupa, skupić, kupić (w sensie gromadzić). Według mniej popularnej opinii wywodzi się ją od słowa kǫpati "kąpać", albo też indoeuropejskiego *kup- "pożądać".




 

Młode niewiasty plotły wianki z kwiatów i magicznych ziół, wpinały w nie płonące łuczywo i w zbiorowej ceremonii ze śpiewem i tańcem powierzały wianki falom rzek i strumieni. Trochę poniżej czekali już chłopcy, którzy – czy to w tajemnym porozumieniu z dziewczętami, czy też liczący po prostu na łut szczęścia – próbowali wyłapywać wianki. Każdy, któremu się to udało, wracał do świętującej gromady, by zidentyfikować właścicielkę wyłowionej zdobyczy. W ten sposób dobrani młodzi mogli kojarzyć się w pary. 





 

Noc Świętojańska nad Rospudą

Odtworzenie tradycji nocy świętojańskiej. Występują zespoły ludowe z powiatu suwalskiego śpiewające pieśni ludowe. Wspólna zabawa przy ognisku i muzyce.

Termin: czerwiec

Miejsce: Bakałarzewo -  teren Gminnej Biblioteki Publicznej

Źródło: www.turystyka.powiat.suwalski.pl


 

Noc Świętojańska jest związana ze starosłowiańskimi obrzędami. To święto ognia i wody – żywiołów posiadających moc oczyszczenia. Obrzędy towarzyszące kupalnocce miały zapewnić ludziom pomyślność zbiorów oraz powodzenie w miłości. Było to święto urodzaju, płodności, radości i miłości. Niektóre ze zwyczajów (elementy orgiastyczne i pogańskie) były poddawane ostrej krytyce kościoła, jednak z czasem, nie mogąc wykorzenić tej pogańskiej tradycji kościół nadał jej nowe elementy. Zamiast pogańskiego bóstwa Kupały, patronem święta stał się Jan Chrzciciel.

Obrzędy sobótkowe rozpoczynały się od tańców przez i wokół ognia (co miało oczyścić od zła i chronić przed chorobami). Zwyczaje związane z wodą polegały na puszczaniu wianków po rzece. Dziewczęta własnoręcznie wykonane z kwiatów i magicznych ziół wianki powierzały nurtowi rzeki. Bardzo często wpinały w nie płonące łuczywo. Obrzęd był związany z łączeniem się w pary, ponieważ chłopcy wyławiając wianki poszukiwali ich właścicielek, a następnie pary udawały się na spacery nocne po lesie. Spacer ten również miał swoją symbolikę – szukano wówczas kwiatu paproci, który kwitnie jeden raz w roku, a jego odnalezienie miało zapewnić pomyślność i szczęście.

 

 

Słowiańskie święto Noc Kupały obchodzone jest na Białorusi w nocy z 6 na 7 lipca zgodnie z kalendarzem gregoriańskim. Podczas obchodów Nocy Kupały młodzi ludzie skaczą wokół ogniska i tańczą.






 

Tradycje świętojańskie

Święto łączy w sobie duch całkowicie odmiennych żywiołów – ognia i wody, które w czasach pogańskich były symbolem jedności pierwiastków żeńskiego i męskiego. Kult wody przetrwał w postaci tradycji puszczania wianków na wodę (wianek-symbol dziewictwa), a kąpiel przed wschodem słońca miała chronić przed chorobami. Kult ognia (ogień-symbol życia) zachował się w formie palenia ognisk na kurhanach i wzgórzach. Ogień miał magiczną moc odstraszania złych mocy, demonów i czarownic.
Szczególne miejsce zajmowały zioła świętojańskie, czernice i inne trawki kwitnące na żółto.Wierzono, że mają one wielką moc leczniczą i chronią od wiedźm i złych duchów.

Na terenach Litwy Wschodniej panny stawały plecami do drzewka i rzucały za głowę wianki z ziół świętojańskich. Po ilu rzutach wianek zawisł na drzewku, po tylu latach dziewczyna miała opuścić dom rodzinny.

Na terenach Małej Litwy panny plecionymi wiankami i różnobarwnymi wstążkami upiększały żerdź, zwaną “kupolė”, którą ustawiano w pobliżu łanów zboża lub przy bramie, przez którą je wożono. Pilnowano, aby do końca święta, czyli przez dwie noce i jeden dzień, nikt nie ukradł żadnego wianka. Strzegąc drzewka panny śpiewały pieśni, a pozostałe na drzewku kwiaty dzieliły po równo między sobą.


 

Święto Kupolės

Powiązanie święta z motywami roślinnymi potwierdza również jego druga nazwa “Kupolės” lub “Kupolinės”. Święto ma swoje korzenie w pogaństwie, kiedy terminem “kupolė” nazywano żerdź obrzędową, upiększoną kwiatami, którą wkopywano w środku miejsca świętego. Korona drzewa (lit. kupolė) miała trzy gałęzie. Wierzono, że jedna z nich kwitnie jak słońce, druga – jak księżyc, trzecia – jak gwiazda.

Pierwsza wzmianka o Kupolė pochodzi z latopisu Ipatijewskiego z roku 1262. Nazwę Kupolė spotykamy w dziełach M. Stryjkowskiego i T. Narbutta. Kupolė w mitologii litewskiej była boginią roślin i mądrych kobiet, a jej córka Rasytė – ożywicielką roślin polnych.

Kulminacją obrzędu religijnego Kupolinės było obchodzenie pola zasianego żyta. Święto obrzędowe kończyły tańce, których celem było wymodlić u bogów pogańskich dbałość o zboże podczas kiełkowania oraz dojrzewania.

Święto Kupały i Noc Świętojańska

Święto obchodzone w najkrótszą noc w roku (z 21 na 22 czerwca), Noc Kupały, nakazem Kościoła w X wieku zastąpiono w Noc Świętojańską (z 23 na 24 czerwca). Jej patronem został św. Jan Chrzciciel, którego zaczęto nazywać Kupałą (stworzył chrzest chrześcijański w formie rytualnej kąpieli), a najważniejszym symbolem kwiat paproci, kwiat perunowy, który nigdy nie zakwita. Legendy podają, że mityczny kwiat paproci widzialny jest tylko w okamgnieniu, a w miejscu, w którym zakwita, można znaleźć skarb.

Podczas rodzimego święta Kupolės rozśpiewana i roztańczona młodzież paliła obrzędowe istoty nazywane wiedźmami, by nikomu nie wyrządziły krzywdy. Wierzono, że palenie wiedźm sprzyja urodzajności zboża. W niektórych regionach Litwy słomiane kukły w tę noc tradycyjnie giną w płomieniach do dziś.



 źródła:

http://zw.lt/wilno-wilenszczyzna/noc-swietojanska-najbardziej-tajemnicze-swieto-w-roku/

http://www.punsk.com.pl/wordpress/strona-glowna/imprezy/noc-

swietojanska/http://www.obliczakultury.pl/publicystyka/obyczaje-swiata/2441-noc-kupaly-noc-swietojanska

http://www.kresy.pl/wydarzenia?zobacz/noc-swietojanska-na-litwie#

 

http://poznajwilno.pl/miasto/swieta-i-zwyczaje/swieta/noc-swietojanska/

 

http://www.atrakcjepodlasia.pl/tradycje-i-kuchnia/noc-swietojanska



 


« powrót

Dodaj nowy komentarz

  • Ewa Pawlikowska 15:57, 3 czerwca 2014

    Pieknie napisane, wiele wiadomosci nie bylo mi wogole znane.
    Dziekuje i pozdrawiam.

    Odpowiedz

Wyszukiwarka

Kategorie

Brak kategorii

Darmowa strona www - zrób ją sam!